Nowa era w medycynie – GLP-1 niemal o połowę zmniejsza ryzyko nowotworów
GLP-1 – rewolucja, która wykracza poza odchudzanie
Zastrzyki odchudzające, takie jak Ozempic, Wegovy czy Mounjaro, znane głównie z redukcji masy ciała, mogą wkrótce stać się nową bronią w walce z rakiem. Najnowsze badania pokazują, że te leki GLP-1 niemal o połowę zmniejszają ryzyko zachorowania na nowotwory, a ich działanie wykracza daleko poza sam efekt utraty wagi.
Naukowcy z Uniwersytetu w Manchesterze przedstawili wyniki przełomowej analizy podczas Europejskiego Kongresu Otyłości w Maladze. Badanie, które trwało osiem lat i objęło 6 400 pacjentów, wykazało, że leki GLP-1 były o 41% skuteczniejsze w zapobieganiu nowotworom niż operacja bariatryczna, mimo podobnej redukcji masy ciała.
To pierwsze badanie, które tak wyraźnie sugeruje, że leki odchudzające GLP-1 mogą działać przeciwnowotworowo — nie tylko poprzez redukcję tłuszczu, ale także poprzez zmniejszenie stanu zapalnego i wzmocnienie odporności komórkowej.
Jak działają leki GLP-1? Nie tylko na głód i cukier
Leki z grupy GLP-1 (glucagon-like peptide-1 agonists), takie jak semaglutyd (Ozempic/Wegovy) czy tirzepatyd (Mounjaro), zostały pierwotnie opracowane do leczenia cukrzycy typu 2.
Ich działanie polega na:
- hamowaniu apetytu i spowalnianiu opróżniania żołądka,
- obniżaniu poziomu cukru we krwi,
- redukcji stanów zapalnych w organizmie,
- poprawie pracy naczyń krwionośnych i wątroby.
W ostatnich latach odkryto, że wpływ GLP-1 sięga dużo dalej – leki te poprawiają odporność, wspierają regenerację komórek i redukują ryzyko chorób serca, nerek oraz nowotworów.
Badanie: 41% większa ochrona przed rakiem niż po operacji bariatrycznej
Analiza izraelskich naukowców z Clalit Health Services, przedstawiona w Maladze, objęła tysiące pacjentów obserwowanych przez osiem lat. Okazało się, że u osób stosujących leki GLP-1 (m.in. Ozempic) ryzyko zachorowania na nowotwory było aż o 41% niższe niż u pacjentów, którzy schudli podobnie dużo po operacji bariatrycznej.
Dr Yael Wolff Sagy, kierująca badaniem, podkreśla:
„Leki GLP-1 mają unikalny mechanizm – redukują stany zapalne i wspierają układ odpornościowy w niszczeniu komórek rakowych zanim zdążą przekształcić się w guzy.
To może być przyszłość medycyny – prewencja raka u osób, które nie są nawet otyłe, ale mają inne czynniki ryzyka.”
„Nowa era” w profilaktyce raka
Profesor Jason Halford z Europejskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością nazwał odkrycie „nową erą dla medycyny onkologicznej”. Podkreśla, że leki takie jak Ozempic czy Wegovy mogą w przyszłości stać się elementem terapii przeciwnowotworowych, zwłaszcza u pacjentów z nadwagą lub zaburzeniami metabolicznymi.
Profesor Mark Lawler z Queen’s University w Belfaście dodaje:
„Wiadomo, że chirurgiczne leczenie otyłości zmniejsza ryzyko nowotworów o około jedną trzecią. Ale dane sugerują, że GLP-1 może zmniejszać to ryzyko nawet o połowę.
To zapowiedź nowej ery profilaktyki nowotworowej.”
Nadwaga i rak – cichy związek, który kosztuje życie
W Wielkiej Brytanii otyłość odpowiada za około 23 000 przypadków raka rocznie, w USA 631 000 osób.
W Polsce, według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego (PZH-PIB), liczby są równie alarmujące:
- co czwarty przypadek raka jelita grubego,
- co piąty przypadek raka trzustki,
- oraz 12% przypadków raka piersi po menopauzie
- ma bezpośredni związek z otyłością lub insulinoopornością.
Dr Ewa Cichoń, onkolog z Warszawy, komentuje:
„Wysoki poziom insuliny i przewlekły stan zapalny u osób z otyłością stwarza środowisko sprzyjające powstawaniu komórek nowotworowych.
Leki GLP-1 działają przeciwzapalnie i normalizują metabolizm – dlatego widzimy w badaniach taki efekt ochronny.”
Czy GLP-1 może zmniejszyć liczbę nowotworów w Polsce?
W Polsce na nowotwory co roku zapada ponad 180 000 osób, a około 90 000 umiera.
Z tego nawet 30% przypadków ma związek z otyłością, zaburzeniami hormonalnymi lub dietą bogatą w cukry proste i tłuszcze nasycone.
Wdrożenie terapii GLP-1 na szeroką skalę – zwłaszcza u osób z nadwagą i insulinoopornością – mogłoby realnie:
- zmniejszyć liczbę zachorowań na raka jelita, trzustki i piersi,
- zredukować obciążenie systemu onkologicznego,
- poprawić wyniki leczenia poprzez wcześniejszą interwencję metaboliczną.
Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało w 2025 roku analizę możliwości włączenia leków GLP-1 do programów profilaktyki chorób cywilizacyjnych. Obecnie refundacja dotyczy wyłącznie cukrzycy typu 2, jednak trwają prace nad rozszerzeniem listy o otyłość i zaburzenia metaboliczne.
Mechanizm ochronny: mniej stanu zapalnego, lepsza odporność komórkowa
Naukowcy przypuszczają, że działanie przeciwnowotworowe GLP-1 wynika z kilku synergicznych efektów:
- zmniejszenia przewlekłego stanu zapalnego,
- redukcji stresu oksydacyjnego,
- poprawy działania układu odpornościowego (lepsze niszczenie nieprawidłowych komórek),
- zmniejszenia ilości tłuszczu trzewnego (brzusznego), który produkuje cytokiny zapalne,
- oraz poprawy pracy wątroby, co wspiera detoksykację organizmu.
Profesor Dror Dicker, współautor badania, zaznacza:
„Efekt przeciwnowotworowy GLP-1 jest silniejszy niż po operacji bariatrycznej, co sugeruje, że mechanizm jest głębszy niż sama utrata masy ciała.”
Nadchodzi wielkie badanie PADRAIC – tysiące uczestników
Zespół naukowców z Uniwersytetu w Manchesterze przygotowuje obecnie projekt PADRAIC – największe badanie kliniczne dotyczące wpływu GLP-1 na ryzyko raka. W eksperymencie weźmie udział kilkadziesiąt tysięcy pacjentów, którzy zostaną podzieleni na grupy: przyjmujących leki GLP-1 i tych, którzy nie stosują farmakoterapii.
Celem będzie zbadanie nie tylko częstości występowania nowotworów, ale też dokładnych mechanizmów działania – w tym wpływu leków GLP-1 na mikroflorę jelitową, insulinę i markery zapalne.
Profesor Andrew Renehan, współautor projektu, mówi:
„Musimy myśleć w skali dekad.
Jeśli potwierdzimy, że GLP-1 faktycznie zapobiega nowotworom, to będzie to jedno z najważniejszych odkryć medycyny XXI wieku.”
Czy przyszłość onkologii to profilaktyka metaboliczna?
Jeśli wyniki badań zostaną potwierdzone, leki GLP-1 mogą stać się pierwszym narzędziem farmakologicznym do zapobiegania rakowi na szeroką skalę. Zamiast leczyć raka po jego wystąpieniu, medycyna mogłaby blokować jego rozwój na poziomie metabolicznym.
Dr Matthew Harris, współautor badania, podsumowuje:
„Jeśli możemy odwrócić otyłość i zatrzymać powstawanie nowotworów, będzie to prawdziwy przełom zdrowia publicznego. To moment, w którym po raz pierwszy mamy lek, który może działać profilaktycznie na tak szeroką skalę.”
Podsumowanie: nowy rozdział w prewencji raka
Leki GLP-1, takie jak Ozempic, Wegovy i Mounjaro, wkraczają w zupełnie nową rolę – nie tylko leczenie otyłości, ale i zapobieganie chorobom nowotworowym. Dzięki ich działaniu przeciwzapalnemu i metabolicznemu mogą stać się najważniejszym narzędziem profilaktyki raka w XXI wieku.
W Polsce – gdzie otyłość i nowotwory są dwiema największymi epidemiami cywilizacyjnymi – szerokie wprowadzenie GLP-1 mogłoby oznaczać tysiące uratowanych istnień rocznie.
Jak zauważają eksperci, przyszłość medycyny może leżeć nie tylko w onkologii, ale w farmakologicznym zapobieganiu chorobom u ich źródła – w metabolizmie.