Setki użytkowników zastrzyków na odchudzanie typu GLP-1 zgłasza problemy z trzustką. Oto, jak chronić ten organ
Od przerywanego postu po dodatkową filiżankę kawy dziennie — te proste zmiany w stylu życia mogą pomóc utrzymać trzustkę w dobrej kondycji.
Kiedy myślimy o ochronie naszego zdrowia, zazwyczaj skupiamy się na sercu, mózgu, kościach czy jelitach. Niewielu z nas poświęca jednak wystarczająco uwagi trzustce — organowi, który odgrywa kluczową rolę w trawieniu i regulacji poziomu cukru we krwi.
„Trzustka ma ogromne znaczenie odżywcze” — mówi dr Kamran Ala, gastroenterolog w Hampshire Clinic, należącej do Circle Health Group. Trzustka ma około 13 cm długości i znajduje się z tyłu jamy brzusznej. Pełni dwie podstawowe funkcje: po pierwsze, wytwarza enzymy, które pomagają organizmowi rozkładać pokarm i wchłaniać składniki odżywcze; po drugie — reguluje poziom cukru we krwi, wydzielając insulinę (która go obniża) oraz glukagon (który go podnosi), co pozwala utrzymać równowagę w pracy narządów takich jak mózg, nerki czy wątroba.
Jednak wraz ze wzrostem popularności zastrzyków na odchudzanie rośnie też liczba przypadków zapalenia trzustki. Latem tego roku Brytyjska Agencja ds. Leków i Wyrobów Medycznych (MHRA) rozpoczęła badanie, mające ustalić, czy niektóre osoby są genetycznie bardziej narażone na ostre zapalenie trzustki w trakcie stosowania leków odchudzających z grupy GLP-1, takich jak Wegovy czy Mounjaro.
Według danych z czerwca 2025 roku MHRA otrzymała już prawie 400 zgłoszeń przypadków ostrego zapalenia trzustki u osób stosujących leki na cukrzycę i odchudzanie — z czego niemal połowa dotyczyła preparatu Mounjaro. Choć nie potwierdzono jeszcze, że leki te są bezpośrednią przyczyną tych przypadków, agencja prowadzi śledztwo. Osoby, które doświadczyły zapalenia trzustki podczas stosowania tych leków, zachęca się do zgłoszenia tego na stronie „Yellow Card”, gdzie mogą też zgodzić się na udział w badaniu.
Co się dzieje, gdy nie dbamy o trzustkę?
Zapalenie trzustki
Zapalenie trzustki to bezpośredni skutek złej kondycji tego organu. Według dr. Ali każdego roku w Wielkiej Brytanii diagnozuje się od 6 000 do 12 000 nowych przypadków. Około 50% z nich jest spowodowanych kamieniami żółciowymi, a kolejne 25% — nadużywaniem alkoholu lub jego przewlekłym spożyciem.
Leki odchudzające i przeciwcukrzycowe z grupy agonistów GLP-1, takie jak Wegovy, Mounjaro czy Ozempic, również zostały powiązane z setkami przypadków ostrego zapalenia trzustki (z czego 10 zakończyło się śmiercią). Nie wiadomo jednak, czy odgrywają tu rolę także inne czynniki. Właśnie dlatego MHRA bada, czy niektóre osoby mają wyższe genetyczne ryzyko wystąpienia tej choroby po przyjmowaniu tych leków.
Zapalenie trzustki powoduje „uwolnienie bardzo aktywnych enzymów w samej trzustce, zamiast w jelitach, gdzie są bezpiecznie rozkładane. Te enzymy zaczynają niszczyć tkankę gruczołu” — wyjaśnia dr Ala.
Ostre zapalenie trzustki może prowadzić do hospitalizacji, powodować silny ból brzucha, nudności i gorączkę. Przewlekłe zapalenie natomiast zwiększa ryzyko raka trzustki, który charakteryzuje się bardzo niskim wskaźnikiem przeżycia. Lżejsze przypadki ostrego zapalenia mogą ustąpić samoistnie, ale w ciężkich sytuacjach mogą wystąpić powikłania zagrażające życiu.
Cukrzyca typu 2 i przybieranie na wadze
Jedną z najważniejszych ról trzustki jest regulacja poziomu cukru we krwi i zapobieganie cukrzycy typu 2. Choroba ta, która dotyka około 6 milionów Brytyjczyków, występuje, gdy trzustka nie produkuje wystarczającej ilości insuliny lub gdy komórki organizmu przestają na nią reagować.
W rezultacie glukoza gromadzi się we krwi zamiast być wykorzystywana jako źródło energii, co zwiększa ryzyko chorób serca, udarów, owrzodzeń, uszkodzeń nerwów, utraty wzroku, a nawet niewydolności nerek czy amputacji kończyn.
Insulinooporność jest także częstą przyczyną przybierania na wadze, ponieważ zwiększa apetyt i sprzyja magazynowaniu glukozy w postaci tłuszczu. Dodatkowo nadmiar tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicach brzucha, nasila insulinooporność, tworząc błędne koło prowadzące do dalszego przyrostu masy ciała.
Rak trzustki
Dokładne przyczyny raka trzustki nie są znane, ale jest to jeden z nowotworów o najgorszym rokowaniu — jedynie 5% pacjentów przeżywa 10 lat od diagnozy (dla porównania, w przypadku raka jąder odsetek ten wynosi około 95%).
„Główne czynniki ryzyka to palenie tytoniu i przewlekłe zapalenie trzustki” — mówi dr Ala. „Jeśli ktoś miał ostre zapalenie wywołane np. alkoholem lub kamieniami żółciowymi, trzustka może z czasem przejść w stan przewlekłego zapalenia, co prowadzi do jej trwałych uszkodzeń.” Uszkodzenia te mogą następnie zwiększać ryzyko nowotworu.
Kamienie żółciowe
Pęcherzyk żółciowy, znajdujący się tuż pod trzustką, wydziela żółć do jelita cienkiego, pomagając w trawieniu tłuszczów. Oba organy są połączone przewodem żółciowym, dlatego kamienie żółciowe (które tworzą się m.in. przez nadmierne spożycie alkoholu lub gwałtowne zmiany wagi) mogą wywołać ostre zapalenie trzustki. Dr Ala zauważa, że coraz częściej diagnozuje kamienie żółciowe u młodych kobiet — problem dotyczy około 15% populacji Wielkiej Brytanii.
Sposoby na ochronę trzustki podczas kuracji z GLP-1
- Zwiększ spożycie witaminy C
Badania wykazały, że witamina C może pełnić rolę terapeutyczną i profilaktyczną w raku trzustki. Osoby przyjmujące witaminę C były około dwa razy mniej narażone na chorobę. Naukowcy z Uniwersytetu Iowa w zeszłym roku odkryli, że w połączeniu z chemioterapią wysokie dawki dożylnej witaminy C podwajają szanse przeżycia pacjentów z zaawansowanym rakiem trzustki.
Dr Ala zaleca unikanie suplementów i skupienie się na naturalnych źródłach witaminy C, takich jak cytrusy, jabłka czy papryka.
- Ruch fizyczny zmniejsza ryzyko kamieni żółciowych
„Aktywność fizyczna pomaga zmniejszyć ryzyko kamieni żółciowych” — mówi dr Ala. Przegląd badań z 2024 roku opublikowany w Frontiers in Medicine wskazuje na znaczący związek między regularnym wysiłkiem a niższym ryzykiem cholelithiasis.
Zaleca się ćwiczenia o umiarkowanej lub dużej intensywności, np. pływanie, trening siłowy, marsze po wzgórzach, co najmniej dwa razy w tygodniu.
- Unikaj drastycznych diet
Paradoksalnie, otyłość i szybka utrata wagi zwiększają ryzyko kamieni żółciowych. Dr Ala ostrzega przed dietami poniżej 800 kcal dziennie, ponieważ powodują one zaleganie żółci w pęcherzyku, który staje się „przesycony” cholesterolem i solami bilirubiny, co sprzyja tworzeniu kamieni.
- Post przerywany
Post może pomóc regulować poziom insuliny, szczególnie u osób z nadwagą. „Im więcej mamy tkanki tłuszczowej, tym wyższy poziom insuliny, a ciało przestaje na nią reagować” — tłumaczy dr Ala.
Przerwy w jedzeniu (np. 12 godzin) pozwalają na obniżenie insulinooporności i wspierają odchudzanie. Post nie jest jednak odpowiedni dla każdego — starsze osoby mogą potrzebować krótszych okien żywieniowych.
- Skup się na zdrowych tłuszczach
Tłuszcze stymulują opróżnianie pęcherzyka żółciowego, co jest niezbędne dla zdrowia trzustki. Zdrowe tłuszcze to np. orzechy, ryby, oliwa z oliwek (jednonienasycone i wielonienasycone). Pomagają one utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu i zmniejszają ryzyko insulinooporności.
Unikaj tłuszczów nasyconych i przetworzonych, które obciążają trzustkę. Osoby z zapaleniem trzustki powinny również stosować diety niskotłuszczowe.
- Zwiększ spożycie kawy
Niektóre badania sugerują, że regularne picie kawy może chronić trzustkę. Meta-analiza 20 badań wykazała, że duże spożycie kawy wiąże się z niższym ryzykiem raka trzustki, choć efekty nie są jednakowe we wszystkich regionach świata.
Dr Ala zaleca wysokiej jakości kawę ziarnistą, a nie instant, aby w pełni wykorzystać antyoksydanty i działanie przeciwzapalne.
- Ogranicz alkohol
Według NHS dorosły człowiek może bezpiecznie spożywać do 14 jednostek alkoholu tygodniowo (około 5 dużych kieliszków wina). Dr Ala podkreśla, że alkohol jest toksyczny dla wielu narządów, w tym trzustki. Badania na 2,5 mln osób pokazują, że każde 10 g alkoholu dziennie (ok. 1 kieliszek wina) zwiększa ryzyko raka trzustki o 3%.
- Rzuć palenie
Palenie tytoniu zwiększa ryzyko ostrego i przewlekłego zapalenia trzustki oraz raka trzustki. Naukowcy z Uniwersytetu Yangzhou odkryli jednak, że osoby, które rzuciły palenie, mają porównywalne ryzyko chorób trzustki jak osoby, które nigdy nie paliły.
Podsumowanie
Trzustka jest kluczowym organem dla trawienia i regulacji cukru we krwi, a jej zdrowie wpływa na ryzyko cukrzycy, otyłości, zapalenia trzustki i raka. Jeśli stosujesz zastrzyki odchudzające, takie jak Mounjaro czy Wegovy, pamiętaj o obserwowaniu swojego organizmu i wprowadzeniu prostych zmian w stylu życia: regularny ruch, zdrowa dieta, unikanie alkoholu i papierosów oraz odpowiednia podaż witaminy C i zdrowych tłuszczów.