Czy leki GLP-1 mogą wpływać na wzrok? Co naprawdę pokazuje najnowsze duże badanie
Wraz z rosnącą popularnością leków GLP-1 — takich jak Ozempic, Wegovy czy Mounjaro — coraz częściej pojawiają się pytania o ich bezpieczeństwo długoterminowe. To naturalne: mówimy o terapii, która w ciągu kilku lat przeszła drogę od leczenia cukrzycy do jednego z filarów terapii otyłości.
Na przełomie 2025 i 2026 roku w American Journal of Ophthalmology opublikowano jedno z największych dotąd analizujących ten temat badań, dotyczące potencjalnych zaburzeń wzroku u osób stosujących agonistów receptora GLP-1 — zarówno z cukrzycą typu 2, jak i bez niej .
Warto od razu podkreślić jedno: to badanie nie dowodzi, że leki GLP-1 powodują choroby oczu. Pokazuje ono natomiast sygnały wymagające uwagi i dalszych badań. Różnica jest kluczowa.
Analiza GLP-1 (Ozempic, Wegovy, Mounjaro) i ryzyka zaburzeń wzroku
Autorzy badania przeanalizowali dane pochodzące z amerykańskiego systemu zgłaszania działań niepożądanych FAERS (FDA Adverse Event Reporting System). Jest to jedna z największych na świecie baz bezpieczeństwa leków, obejmująca miliony zgłoszeń od lekarzy, farmaceutów oraz samych pacjentów z USA i innych krajów.
FAERS nie jest badaniem klinicznym, lecz narzędziem do wyłapywania tzw. sygnałów bezpieczeństwa — czyli sytuacji, w których określone działania niepożądane pojawiają się częściej przy danym leku niż przy innych terapiach. To właśnie na podstawie takich sygnałów regulatorzy (FDA, EMA) decydują, czy dany problem wymaga dalszych badań.
W tej analizie skupiono się na agonistach receptora GLP-1 oraz lekach pokrewnych, w tym:
- semaglutydzie (stosowanym jako Ozempic i Wegovy),
- tirzepatydzie (Mounjaro),
- liraglutydzie (Saxenda).
Dla zachowania kontekstu bezpieczeństwa wyniki porównano z lekami często stosowanymi w leczeniu cukrzycy i otyłości, ale nienależącymi do grupy GLP-1, takimi jak metformina i orlistat.
To porównanie było kluczowe, ponieważ pozwalało odróżnić potencjalne ryzyko związane z samym mechanizmem GLP-1 od ryzyka wynikającego z chorób współistniejących, takich jak otyłość, insulinooporność czy cukrzyca typu 2.
Szczególnie istotnym elementem badania było oddzielne przeanalizowanie dwóch populacji pacjentów:
- osób z cukrzycą typu 2,
- osób bez cukrzycy, stosujących leki GLP-1 głównie w leczeniu otyłości.
To ważne rozróżnienie, ponieważ zaburzenia wzroku — zwłaszcza retinopatia czy neuropatie nerwu wzrokowego — są dobrze znanym powikłaniem samej cukrzycy. Oddzielenie tych grup pozwoliło sprawdzić, czy potencjalne problemy okulistyczne mogą pojawiać się także niezależnie od cukrzycy, co ma ogromne znaczenie w kontekście coraz szerszego stosowania GLP-1 u osób z otyłością.
W praktyce jest to jedno z pierwszych dużych badań, które:
- analizuje bezpieczeństwo leków GLP-1 pod kątem wzroku,
- uwzględnia zarówno pacjentów diabetologicznych, jak i niediabetologicznych,
- porównuje różne substancje z tej samej grupy (semaglutyd vs tirzepatyd),
- odnosi wyniki do terapii kontrolnych.
To właśnie dlatego wyniki tej analizy wywołały tak duże zainteresowanie — i jednocześnie tyle nieporozumień w mediach.
Jakie problemy ze wzrokiem były zgłaszane częściej?
Analiza danych z systemu FAERS wykazała, że u osób stosujących leki z grupy GLP-1 częściej zgłaszano określone zdarzenia okulistyczne w porównaniu z pacjentami przyjmującymi leki kontrolne, takie jak metformina czy orlistat. Podkreślenie słowa „zgłaszano” jest tutaj kluczowe — ponieważ badanie dotyczy liczby raportów, a nie rzeczywistej częstości występowania chorób.
Wśród najczęściej raportowanych problemów znalazły się:
- niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego (NAION) – rzadkie, ale potencjalnie poważne schorzenie, prowadzące do nagłego pogorszenia widzenia,
- retinopatia – uszkodzenia siatkówki, często związane z długotrwałymi zaburzeniami metabolicznymi,
- krwotoki siatkówki,
- zwyrodnienie plamki żółtej,
- zaćma,
- niespecyficzne zaburzenia ostrości widzenia, takie jak zamazane widzenie czy przejściowe pogorszenie jakości obrazu.
Najsilniejsze sygnały statystyczne dotyczyły semaglutydu (Ozempic, Wegovy), zwłaszcza w porównaniu z metforminą. Oznacza to, że w bazie FAERS relatywnie częściej raportowano te zdarzenia u osób przyjmujących semaglutyd niż u osób leczonych innymi preparatami metabolicznymi.
Warto jednak zaznaczyć, że tirzepatyd (Mounjaro) wykazywał mniejszą liczbę zgłoszeń i słabsze sygnały statystyczne, co może mieć znaczenie w kontekście różnic mechanistycznych między lekami (GLP-1 vs GLP-1 + GIP), ale nie pozwala jeszcze wyciągać wniosków o wyższe lub niższe bezpieczeństwo kliniczne.
Autorzy badania bardzo wyraźnie podkreślają kilka kluczowych ograniczeń, które są często pomijane w medialnych nagłówkach:
- FAERS nie pokazuje ryzyka ani częstości występowania, a jedynie liczbę zgłoszeń,
- pojedyncze zgłoszenie nie dowodzi związku przyczynowo-skutkowego między lekiem a objawem,
- wiele z obserwowanych problemów okulistycznych jest częstych u osób z otyłością, insulinoopornością i cukrzycą, niezależnie od stosowanego leczenia.
Innymi słowy: badanie nie dowodzi, że leki GLP-1 powodują choroby oczu. Pokazuje jedynie, że w systemie zgłoszeń bezpieczeństwa częściej pojawiały się takie raporty, co stanowi sygnał do dalszych, lepiej zaprojektowanych badań klinicznych — a nie podstawę do paniki czy przerywania terapii.
Dlaczego GLP-1 w ogóle może wpływać na wzrok?
To jeden z najbardziej interesujących i jednocześnie najczęściej źle interpretowanych fragmentów badania. Leki GLP-1 nie działają wyłącznie na apetyt i masę ciała. Receptory GLP-1 są obecne w wielu tkankach organizmu — w tym również w strukturach oka.
Badania histologiczne i eksperymentalne wykazały obecność receptorów GLP-1 m.in.:
- w naczyniach krwionośnych siatkówki,
- w komórkach nerwowych oka,
- w śródbłonku naczyń, który odpowiada za regulację przepływu krwi i napięcia naczyniowego.
To oznacza, że leki takie jak semaglutyd czy tirzepatyd potencjalnie mogą oddziaływać na ukrwienie i metabolizm struktur wzrokowych — przynajmniej na poziomie biologicznym. Nie jest to dowód szkodliwości, ale wyjaśnia, dlaczego naukowcy w ogóle analizują ten obszar.
Autorzy badania wskazują kilka teoretycznych mechanizmów, które mogłyby tłumaczyć obserwowane zgłoszenia okulistyczne:
- zmiany perfuzji nerwu wzrokowego – czyli przejściowe wahania dopływu krwi do nerwu,
- wpływ na mikrokrążenie w siatkówce, szczególnie u osób z istniejącymi zaburzeniami naczyniowymi,
- gwałtowne zmiany glikemii, zwłaszcza na początku terapii, które są znanym czynnikiem ryzyka pogorszenia retinopatii,
- zmiany hemodynamiczne związane z szybką utratą masy ciała, spadkiem ciśnienia tętniczego lub objętości krwi krążącej.
Warto podkreślić: są to hipotezy biologiczne, a nie potwierdzone mechanizmy kliniczne. Badanie nie udowadnia, że którykolwiek z tych procesów rzeczywiście prowadzi do uszkodzeń wzroku u pacjentów stosujących GLP-1.
Szczególnie interesujący (i często wyciągany z kontekstu) jest wątek niedokrwiennej neuropatii nerwu wzrokowego (NAION). Europejska Agencja Leków (EMA) już wcześniej uznała NAION za bardzo rzadkie możliwe działanie niepożądane semaglutydu, wpisując je do dokumentacji bezpieczeństwa. Obecne badanie pokazuje, że ten sygnał pojawia się konsekwentnie w różnych analizach baz zgłoszeniowych, co uzasadnia dalszą obserwację.
Jednocześnie autorzy wyraźnie zaznaczają, że:
- NAION jest skrajnie rzadkie,
- większość pacjentów z tym rozpoznaniem ma wiele czynników ryzyka niezależnych od GLP-1,
- brak jest danych pozwalających stwierdzić, że to lek jest przyczyną, a nie „wyzwalaczem” u osób już obciążonych.
A co z osobami bez cukrzycy i czego to badanie nie mówi?
To istotny, a często pomijany element analizy. Autorzy zauważają, że część zgłoszeń zaburzeń wzroku dotyczyła również osób bez rozpoznanej cukrzycy, stosujących GLP-1 głównie w leczeniu otyłości. Sugeruje to, że nie wszystkie obserwacje można tłumaczyć wyłącznie hiperglikemią. Rolę mogą odgrywać inne czynniki, takie jak otyłość, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe czy ogólny stan naczyń. Jednocześnie badacze podkreślają, że „brak cukrzycy” nie oznacza pełnego zdrowia metabolicznego — wiele z tych osób ma inne, istotne czynniki ryzyka naczyniowego.
Równie ważne jest to, czego badanie nie pokazuje. Nie dowodzi ono, że leki GLP-1 powodują ślepotę, nie określa rzeczywistego poziomu ryzyka, nie daje podstaw do przerywania terapii i nie jest powodem do paniki. To analiza sygnałów bezpieczeństwa, a nie badanie przyczynowo-skutkowe. Autorzy wyraźnie wskazują na potrzebę dalszych, dobrze zaprojektowanych badań klinicznych — najlepiej prospektywnych i z pełną oceną okulistyczną pacjentów.
Mounjaro, Weogovy i Ozempic a pogorszenie wzroku
Najrozsądniejszy wniosek płynący z badania jest wyważony i daleki od sensacyjnych nagłówków. Leki GLP-1 są skutecznym i potrzebnym narzędziem w leczeniu otyłości oraz zaburzeń metabolicznych, a jednocześnie to właśnie otyłość, cukrzyca i choroby naczyniowe same w sobie należą do głównych przyczyn uszkodzeń wzroku.
Badanie nie podważa zasadności terapii, lecz przypomina, że przy stosowaniu GLP-1 warto zachować czujność i dobrą opiekę długoterminową. W praktyce oznacza to zwracanie uwagi na objawy okulistyczne, szczególnie u osób z wcześniejszymi chorobami oczu, nadciśnieniem, dużymi wahaniami glikemii czy innymi schorzeniami naczyniowymi. To argument za monitorowaniem i świadomą terapią, a nie przeciwko leczeniu.
To badanie nie jest ostrzeżeniem przed lekami GLP-1.
Jest przypomnieniem, że otyłość to choroba systemowa, skuteczne leczenie wymaga kontroli i obserwacji, a medycyna nie działa w uproszczonych schematach „lek dobry” lub „lek zły”.
Największym zagrożeniem nie są dziś same terapie, lecz dezinformacja i straszenie pacjentów nagłówkami pozbawionymi kontekstu. A tego — w leczeniu otyłości i chorób metabolicznych — naprawdę nie potrzebujemy.
Źródło badania – Analiza oparta na publikacji:
- Potential Eye Disorders in People With and Without Diabetes Treated With GLP-1 Receptor Agonists (analiza zgłoszeń z systemu FAERS – FDA Adverse Event Reporting System)
Badanie ma charakter obserwacyjny i nie dowodzi związku przyczynowo-skutkowego. Autorzy podkreślają potrzebę dalszych badań klinicznych.